راه ترقی

آخرين مطالب

درباره ظهور «علم» یا «علامت» چه می‌دانید؟ فرهنگی

درباره ظهور «علم» یا «علامت» چه می‌دانید؟

  بزرگنمايي:

راه ترقی- با آغاز ماه محرم، «علم» نقش مهمی در هیأت‌های عزاداری ایفا می‌کند و حضور این وسیله در بسیاری از هیأت‌های عزاداری ضروری به نظر می‌آید. گاهی این ضرورت به افراط و تفریط نیز کشیده می‌شود و هر چه تعداد علم‌های نصب شده مقابل یک هیأت بیشتر باشد، نشان دهنده ثروتمندتر بودن آن مراسم عزاداری است. البته هنوز هم معدود هیأت‌های عزاداری پیدا می‌شوند که بدون علم مراسم عزاداری را به جا می‌آورند.

علم‌ها در ابعاد متفاوت ساخته می‌شوند. حتی برخی نذر می‌کنند برای یک هیأت علم سفارش دهند یا بتوانند تا مسیری حمل کننده آن باشند. در باور عامه‌ی مردم عبور از زیر علم متبرک است اما کمتر کسی درباره تاریخچه آن اطلاع دارد و اگر درباره چگونگی ظهور و رواج علم از آنها سوال شود، پاسخ می‌دهند این رسم از قدیم بوده است.  

جعفر شهری در کتاب «تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، زندگی، کسب و کار» درباره ظهور علم یا علامت نوشته است: باید ظهور علامت را از زمان دیلمیان و موسس تعزیه داری را شهدای کربلا  دانست. عده‌ای پای نشانه‌ای به راه افتاده و عزاداری می‌کردند که این نشانه نمی‌توانست چیزی به جز بیدقی(پرچم) باشد و پس از مدتی پیکانی از آهن روی سر چوب بیدق که به نشانه عزاداری رنگ آن کاملا سیاه بود، نصب می‌کردند.

از آنجا که بشر قابل ترقی است و هر چیز رشد و کمالی دارد با رونق گرفتن عزاداری، لازم شد سروصورت بهتری به این بیدق‌ها بدهند. به همین دلیل پیکانِ سربیدق‌ها کم کم قد کشید و به صورت سرنیزه درآمد و رنگ‌هایشان متغیر شد. رنگ سیاه که نشانه‌ی عزا بود، رنگ سرخ را که شهادت و غرق به خون شدن شهدا را می‌رساند. رنگ سبز که مورد علاقه پیغمبر(ص) بود و نواده‌اش هم آن را دوست داشت، مورد استفاده قرار گرفت.

روایت‌هایی هم برای استفاده از رنگ‌ها ساخته شد که امام حسن(ع) لباس سبز می‌پوشیده، امام حسین(ع) رنگ سرخ به تن می‌کرده است. رنگ سفید نیز به عنوان اینکه هیچکدام از امامان اندیشه جنگ با معاویه و یزید نداشتند و پرچمشان باید رنگ سفید باشد، مطرح بود.

پس از آن لازم شد، پیکان‌ها را روی کلاه‌خودها بزنند و لازم دیدند که دو پر بلند را در دو طرف کلاه خود وصل کنند.  سپس برای آنکه سر و شکل بهتری پیدا کند آن را به وسیله شال‌هایی پوشانده و زیورهایی به آن بسته شد و نام آن را «طوق» گذاشتند.  

درباره مساله حمل علم نیز اگر حامل می‌خواست آن را مستقیم حرکت دهد، نمی‌توانست جلوی خودش را ببیند و اگر می‌خواست جلوی خود را ببیند باید آن را به سمتی بخواباند که صورت زشتی پیدا می‌کرد به همین دلیل بهتر دیده شد که شال‌هایش را به شانه‌های علامت آویزان کنند، به همین دلیل احساس شد بهتر است آن را از ورق پولاد قابل انعطاف تهیه کرده و شکل بدهند. از این به بعد طوق که سابقه بیشتری داشت به جای خود ماند و اسم علامت و ساخت آن با سه تیغه که یکی در وسط و بلندتر و دو تیغه دیگر کوتاه‌تر در اطرافش بود به تصویب رسید.

بعد از طوق و پیکان، پنجه‌ای در شباهت به دست بریده ابوالفضل العباس نیز به روی علم اضافه شد. همچنین زمانی دو فانوس مانند از مکعبی به نشانه‌ی شام غریبان از آهن ساخته و دو کبوتر فلزی به نشانه اینکه از کربلا خبر کشته شدن اولاد پیغمبر را به مدینه می‌برد، اضافه شد، همچنین چند پر بلند به نشانه دلاوری سپاهیان اسلام زینت بخش علم شد و کم‌کم از تیغه‌ها یک زنگوله به شباهت زنگ کاروان حسین(ع) آویزان شد.

نمونه‌ای از تصویر علم گردانی در کتاب «تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، زندگی، کسب و کار»

علامت‌های سر تیغه همچنان در عزاها به کار می‌رفت تا در زمان پهلوی اول برای جلب نظر مذهبیون که عمده مردم مملکت را تشکیل می‌دادند، به قورخانه دستور داده شد یک علامت نوظهور اعلا درست کنند. بعد از روی هم ریختن فکرهایی در اسلحه سازی، علامتی ساخته شد و این امر موجب شد مردم به رضا خان توجه نشان دهند.

به این ترتیب علامت پنج تیغه‌ای ساخته شد که هم تیغه‌هایش بلندتر از تیغه‌های علامت‌های سابق بود و علاوه بر بلندی و پهنی چم و خم زیادتر و انعطاف بیشتری داشت. تمام آن نیز با تیزاب کاری و آب طلاکاری ساخته شد. به علاوه فانوس‌ها و کبوترهای  بیشتری به آن اضافه شد و آهن‌های دو سر صلیب واری به صورت اژدهای با دهن باز و زنگوله‌هایی که از زیرش آویزان شده بود، به کاربرده شد.

این همان علامتی بود که با راه افتادن دسته قزاقخانه پیشاپیش علامت‌های سه تیغه سابق حرکت می‌کرد. گفته می‌شود رضاخان بعد از رسیدن به حکومت و استقرار قدرت، اولین کاری که انجام داد قدقن کردن سینه زنی، دسته و روضه خوانی بود.

در زمان محمدرضا شاه نیز هر سال به تیغه‌های علم اضافه شد تا به 33 تیغه رسید و از حمل فردی و دو سه نفره گذشت و لازم بود که این علامت‌ها در کامیون حمل شود. آن زمان علم‌هایی از جمله (علم شاه غلام)، (علم قدم)، (علم حسین رمضان کچل)، (علم علی یخی) و (علم هفت کچلان) از جمله معروف‌های آن زمان بودند.  

بهترین علم، علمی بود که از روی علم قزاقخانه ساخته شود تا تیغه‌هایش بلند و پهن‌تر و زینت آن بیشتر باشد. اما این هنر نیز به مرور زمان به افول رفت. با آنکه همه آهنگرها و چلنگرها علامت ساز شده بودند و مساجد و تکایا و حتی قهوه‌خانه را از هنر خود اشباع کردند اما این هنر نیز مانند هنرها و کارهای دیگر از نظر کیفی به ابتذال کشیده شد. فقط حلبی، آهن پاره‌های آب ورشو داده شده که زرق و برق پیدا کرده که از عرض و طول پیش رفته و تیغه‌هایشان به سی و چند تیغه و پهنه آنها به 10، 12 متر رسید.




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

جشنواره تئاتر کودک، یک تیر و دو نشان

جبران کاهش سرمایه؛ بهانه گرانی کتاب

تقریب مذاهب و گفت‌وگوی ادیان مانع از افراطی‌گری و خشونت است

اسطوره ایرانی که آخر زمانی است

کشف اولین آثار خوارزمشاهی منطقه آذربایجان در گرمی

سوادآموزی در مهدکودک ممنوع است

اجتماع عظیم عزاداران اردو زبان در حرم مطهر رضوی برگزار شد

رئیس جدید سازمان سینمایی تا آخر هفته مشخص خواهد شد

چرا برخی به "طالع‌بینی" علاقه‌مندند؟

آمارهایی از میزان تحصیلات زنان

همدان میزبان بزرگترین رویداد گردشگری جهان در سال 2018

برگزاری جشن بهار مهربانی در سراسر ایران

همایش فلسفه علم کلام برگزار می‌شود

مدارس هفته‌ای دو ساعت فیلم پخش می‌کنند؟

دبیر کل UNWTO را با چه توجیهی به دیدن غار علیصدر می‌برند؟

آموزش و پرورش ساعت تدریس معلمان را افزایش می‌دهد؟

حضور مددجویان کانون اصلاح و تربیت در جشنواره بین المللی تئاتر کودک و نوجوان

سازو کارهای رونق اقتصاد مطبوعات با تغییر مدیران فراموش نشود

مربیان مهدهای کودک درجه بندی می شوند

عمده‌ترین وظیفه سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی اجرای برنامه‌های فرهنگی است

اجلاس دبیران کل ملی آیسسکو امروز در شیراز برگزار می‌شود

همصدایی هنرمندان علیه تحریم‌ها

وزیر فرهنگ: نفوذ تمدنی ایران از طریق زبان فارسی انجام می‌شود

سهمیه مناطق محروم آزمون دستیاری پزشکی بدون قید و شرط اعمال شود

آموزش و پرورش گستره وسیعی برای تحقق حقوق شهروندی است

مرگ آرام تئاترهای کوچک

میراث فرهنگی برنده طرح مسکوت شد؟

کمبود موقوفات در راستای ترویج قرآن و حل مشکلات اجتماعی

انتظار برای حج به ١٤سال رسید/ 1,200,000 ایرانی در نوبت سفر به خانه خدا

جشنواره دستاوردهای کانون های فرهنگی تربیتی برگزار می شود

اخبار حماسه اربعین باید به صورت جهانی منعکس شود

ویژه‌برنامه‌های آستان قدس رضوی به مناسبت دهه آخر صفر اعلام شد

پایان کشمکش‌ها؛ تاثیر «معدل» در کنکور 98 مثبت شد

هزینه برای تئاتر دینی سرمایه‌گذاری فرهنگی است

تکریم مرجعیت و احترام به ارکان حوزه ضروری است

دولت به مشکلات درمانی جانبازان و ایثارگران ورود جدی کند

کاظم صدیقی خطیب این هفته نمازجمعه تهران

ایثار و رشادت شهدای دانش آموز در کتاب های درسی بیشتر تحلیل شود

توفیق زنگ تئاتر؛ در گرو تامین زیرساخت‌های نمایشی مدارس

دق‌الباب هفت درب مسجد از کجا نشات می‌گیرد؟

برگزاری رویداد کارآفرینی ویژه اندیشمندان و دانشمندان جوان در پارک تهران

وزیر اطلاعات: ما بسیار بیشتر از دشمن حقوق بشر را رعایت می‌کنیم

علمای اهل سنت از سراسر کشور به مشهدالرضا سفر کردند

فراخوان عمومی برای تکمیل اطلاعات دارندگان قبوض ودیعه گذاری حج

برگزاری مراسم سوگواری آخر ماه صفر در آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع)

دانش آموزان تاریخ 40 ساله انقلاب اسلامی را مطالعه کنند

جشن‌های غیرایرانی در سبد خانوار ایرانی

همدان میزبان ‌اجلاس اعضای وابسته به سازمان جهانی گردشگری

دوازدهمین کنگره بین‌المللی بیماری‌های غدد درون‌ریز برگزار می‌شود

تشریح اقدامات برای تکریم، آمد و شد، اسکان و امنیت زائران دهه آخر صفر مشهد