راه ترقی

آخرين مطالب

پرسش‌هایی بی‌انتظار پاسخ از «طناب» فرهنگی

پرسش‌هایی بی‌انتظار پاسخ از «طناب»

  بزرگنمايي:

راه ترقی- تعلیق (ساسپنس) مهم‌ترین تمهیدی بود که عالیجناب آلفرد هیچکاک در طول حیات هنری‌اش در آثاری که از او به‌جا مانده است از آن استفاده کرد و چه بسا هنوز هم بسیار دشوار بتوان التهابی را که با تماشا کردن فیلم‌هایی به کارگردانی هیچکاک به‌ آدم دست می‌دهد، از طریق دیگری تجربه کرد. اما بهانه یادآوری تجربه التهاب و تعلیق در فیلم‌‌ژانرهای تاسیسی هیچکاک این‌بار نه یک فیلم سینمایی بلکه یک نمایش است که این روزها در تماشاخانه ایرانشهر با ایفای نقش بازیگرانی صاحب‌نام روی صحنه است.
بازیگرانی که در این نمایش حضور دارند همه نام‌آورند و انتظارها از اثر هم به همین جاسنگینی‌ها بالا و بالاتر می‌رود. آتیلا پسیانی، رامین ناصرنصیر، علی شادمان، خسرو پسیانی و دیگران. ماجرا پیرامون یک قتل می‌گذرد؛ قتلی برنامه‌ریزی‌شده که با دقت تمام طراحی شده اما گره کار این‌جاست که ظاهرا همه از جمله تماشاگران از همان ابتدا می‌دانند قاتل یا قاتلان کیستند و قتل چگونه اتفاق افتاده است اما ماجرا به‌نحو دیگری قرار است پیش برود.
اگر در ادبیات پلیسی بخواهیم این اثر را دسته‌بندی کنیم شاید بتوان آن را در زیرگونه‌ی «اتاق در بسته» قرار داد. زیرگونه‌ای که در چهارچوب آن شاهکارهایی حتی از زمان باستان خلق شده‌اند. مقدمه کتاب «بهترین داستان‎های کوتاه کارآگاهی، معمایی و ترس‌ناک» (سال 1929) به عنوان اولین «مجموعه آثار جنایی» در آمریکا، چهار داستان را به عنوان سرچشمه‎های این ژانر معرفی کرد؛ دو داستان از عهد عتیق از کتاب دانیال، متعلق به قرن چهارم تا اول پیش از میلاد، یک داستان از هرودوت از قرن پنجم قبل از میلاد و یکی از روایت‎ها از اسطوره هرکول. در همه موارد جنایت‌کاران می‌کوشند، شواهد برجای مانده را دست‌کاری می‌کند.
در نمایش «طناب» هم قاعده بر یک قتل بنا شده و قاتلان سعی می‌کنند دیگران را از عملشان منحرف کنند. جسد را در کمد میز جلوی کاناپه قرار می‌دهند و پدر مقتول، نامزدش و دیگر دوستان مشترکشان را دعوت می‌کنند تا روی همان میز شام بخورند. گره‌افکنی‌ها در جهت پنهان‌ماندن قتل از نگاه جست‌و‌جوگر دیگران پیش می‌رود اما در پایان مشخص می‌شود گره اصلی چیز دیگری بوده و کارگردان در ارائه گره‌گشایی نهایی کاملا موفق عمل کرده است.
بر خلاف رویه‌ معماهای اتاق دربسته، قاتل یا قاتلان امکان ورود به اتاق و یا خروج از آن را داشته‌اند اما کسی نمی‌دانسته که مقتول به آن‌جا آمده است و قاتل یا قاتلان با میل خودشان در خانه می‌مانند و خارج نمی‌شوند تا مهمانی یا همان گره‌گشایی نهایی را برگزار کنند. استفاده از فلش‌بک در پایان با نور فلش‌های متوالی تمهید جالبی است و طراحی‌های صحنه و لباس با در نظر گرفتن همه محدودیت‌هایی که وجود داشته از جمله دسترسی نداشتن به عمق صحنه و اجبار به استفاده از عرض، طراحی‌های منحصربه‌فرد و قابل تحسینی هستند که نشان‌دهنده واجد موضع بودن کارگردان و طراح صحنه و لباس نسبت به متن بوده است.
با همه این احوال وقتی یک داستان یا در مورد اخیر فیلمنامه قرار است ابتدا به نمایشنامه تبدیل و سپس روی صحنه اجرا شود، چه تغییراتی باید بکند؟ چه تهمیدات و امکاناتی در سینما وجود دارد که نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر از آن‌ها محروم هستند و یا بالعکس؛ چه تمهیداتی را می‌شود در نمایش به‌کار بست که در سینما امکان آن وجود ندارد؟
به‌طور قطع فردی که نمایش «طناب» را اقتباس کرده است باید از این پرسش‌ها کارش را آغاز می‌کرده تا نتیجه کار روی صحنه تاثیرگذار از آب دربیاید. برای پاسخ به این پرسش‌ها کافی‌ست تنها نگاهی به آثار هیچکاک بیندازیم تا ببینیم چه امکاناتی را به‌خدمت گرفته است تا به آن نتیجه عجیب در عنصر تعلیق دست یابد؛ اولین امکان در سینمای هیچکاک دکوپاژ و شکل تقطیع است.
پرسش اینجا کامل می‌شود که آیا در تئاتر هم می‌شود به دکوپاژ سینمایی رسید یا خیر؟ اگرچه پاسخ این پرسش در کلیت امر مثبت است اما به‌طور دقیق باید گفت تلاش کارگردان در رسیدن به تقطیع، برش و تاکید برای ایجاد تعلیق به‌نتیجه نرسیده است به این دلیل ساده که امکان اینسرت و نمایش نمای جزئی در تئاتر وجود ندارد یا اگر هم بشود با متمرکز کردن نور و یا تاکید ویژه بازیگر و یا حتی به‌واسطه طراحی میزانسن‌هایی خاص بشود این‌گونه تاکیدگذاری‌ها را انجام داد در این نمایش چنین اتفاقی نیفتاده است؛ اگرچه علی شادمان در برخی صحنه‌ها با ارائه بازی استیلیزه سعی کرده تا حدی به این شیوه کار را پیش ببرد (به‌عنوان مثال در لحظه بیرون کشیدن طناب از لای میزی که جسد درون آن قرار دارد) یا حتی آتیلا پسیانی و رامین ناصرنصیر اما کار بازیگر صرفا در این مسیر کافی نیست.
دومین امکانی که در سینما برای ایجاد تعلیق بسیار اهمیت دارد موسیقی فضاساز و آمبیانس است. از قضا کارگردان و طراح صدای نمایش سعی کرده‌اند در این امکان استفاده کنند اما در این مسیر به یک نکته بسیار ضروری توجه نکرده‌اند.
آن‌چه در سینما استفاده از آمبیانس را ممکن می‌سازد واقع‌نمایی مطلق است حال ‌آن ‌که تئاتر و به‌طور خاص نمایش «طناب» از قراردادهای فراوان استفاده می‌کند و میان صحنه و مخاطب قرارهایی می‌گذارد؛ به‌عنوان مثال وقتی بازیگران چیپس می‌خورند و می‌گویند «چه جوجه‌ی خوشمزه‌ای» تماشاگر می‌پذیرد و تا آخر آن را به‌عنوان جوجه قبول می‌کند اما در این حالت دیگر آمبیانس «هام» ایجاد تعلیق یا ترس نمی‌کند و این برای نمایش «طناب» مساله‌ای‌ بغرنج ا‌ست.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

رییس مجلس با آیت الله العظمی میلانی و آیت الله مددی الموسوی دیدار کرد

آموزشگاه‌های کنکور به حال خود رها شده‌اند

75 درصد کتاب‌های منتشرشده در سال 97 تالیفی هستند

چهارشنبه سوری منحرف شده است

هنر انقلاب، سفارشی نیست

امکان ثبت نام در کاروان‌های فوق العاده عتبات نوروزی

رایزنی فرهنگی لازمه فرصت سازی برای اقتصاد فضای مجازی

21 میلیون نفر از موزه‌های کشور بازدید کردند

«مشتاق» را از زندگی در کرمان سیر کردند

همایش برنامه ویژه مدرسه محور بوم آغاز به کار کرد

جشنواره زنان و تولید ملی، عرصه حضور کارآفرینان اجتماعی است

بالا و پایین هزینه‌های حج/ راه‌ حل‌هایی برای کاهش هزینه‌ها

توهین به شورای عالی حوزه اهانت به مراجع و رهبری است

بطحائی خبر داد: پرداخت مطالبات حق‌التدریسی‌ها تا پایان سال

چگونه با عکس‌هایمان داستان بگوییم؟

رویکرد جدید وزارت علوم تربیت دانشجویان خودباور و خوداتکا است

افزایش سرعت واگذاری بناهای تاریخی به بخش خصوصی

فرهنگ و هنر کشور برای درخشان ماندن نیاز به زیرساخت علمی دارد

جشنواره ای در سایه

مرگ در جزیره لهجه‌ها قدم می‌زند

مردم باید زمانی که به ما می رسند احساس آرامش کنند

حضرت فاطمه(س)؛ طلایه دار دفاع از حریم ولایت

بررسی شیوه نامه‌های انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات

جشن جهانی نوروز برگزار می‌شود

تیغ تحریم حوزه هنری بر گردن آشغال‌ها دوست داشتنی

بطحائی: با اجرای رتبه‌بندی، حقوق‌ تمامی فرهنگیان دو سه برابر نمی‌شود

رستم خواندن بازیگران معلول از سوی وزیر

تجربه‌هایی بدیع برای ورود به جهان تئاتر نوین

ابلاغ بخشنامه نقل و انتقالات فرهنگیان برای سال تحصیلی آینده

«چیدمان» فرانسه پاسخی هوشمندانه به مخاطبان تشنه ایده‌های بکر

رابطه دانشجویان موسیقی با جشنواره فجر چگونه است؟

نمایش‌هایی از بلژیک، آذربایجان و رومانی

دو‌ کنسرت با یک بلیت

آموزش و پرورش باید با شجاعت موانع راه نشاط را کنار بزند

«هنر» تماشاگه چگونه زیستن یک ملت است

قدرت نمایی هنرمندان استانی در تئاتر خیابانی جشنواره فجر

بطحائی: به برخی اظهاراتم برچسب سیاسی می‌زنند

شرایط پذیرش دانشجوی بورسیه جهت تصدی منصب قضا

کرشندو «فرهت» در رپرتوار موسیقی فجر 97

حق التدریس‌ها نمی‌توانند معلم شوند

خاطره بازی با 37 دوره جشنواره تئاتر فجر

چهار هزار جایزه جهانی در 40 سال تاریخ سینمای بعد از انقلاب

85 درصد داوطلبان بدون تاثیر نمره کنکور وارد دانشگاه شدند

فیلم‌هایی به رنگ خون؛ تماشاگرانی در برزخ جشن و عزا

اسامی رشته‌های بدون کنکور امروز اعلام می‌شود

می‌توان مشکلات کشور را با اتکا به دین حل کرد

بطحائی: همچنان با ایده‌آل‌های بودجه‌ای فاصله‌ داریم

آموزش‌ مهارتی دانشجویان حقوق موجب تکامل دستگاه قضائی می‌شود

امام و رهبری حامیان اصلی اقلیت‌های دینی ایران بوده‌اند

بازگشت جشنواره فیلم فجر به بنیاد سینمایی فارابی