راه ترقی

آخرين مطالب

پرسش‌هایی بی‌انتظار پاسخ از «طناب» فرهنگی

پرسش‌هایی بی‌انتظار پاسخ از «طناب»

  بزرگنمايي:

راه ترقی- تعلیق (ساسپنس) مهم‌ترین تمهیدی بود که عالیجناب آلفرد هیچکاک در طول حیات هنری‌اش در آثاری که از او به‌جا مانده است از آن استفاده کرد و چه بسا هنوز هم بسیار دشوار بتوان التهابی را که با تماشا کردن فیلم‌هایی به کارگردانی هیچکاک به‌ آدم دست می‌دهد، از طریق دیگری تجربه کرد. اما بهانه یادآوری تجربه التهاب و تعلیق در فیلم‌‌ژانرهای تاسیسی هیچکاک این‌بار نه یک فیلم سینمایی بلکه یک نمایش است که این روزها در تماشاخانه ایرانشهر با ایفای نقش بازیگرانی صاحب‌نام روی صحنه است.
بازیگرانی که در این نمایش حضور دارند همه نام‌آورند و انتظارها از اثر هم به همین جاسنگینی‌ها بالا و بالاتر می‌رود. آتیلا پسیانی، رامین ناصرنصیر، علی شادمان، خسرو پسیانی و دیگران. ماجرا پیرامون یک قتل می‌گذرد؛ قتلی برنامه‌ریزی‌شده که با دقت تمام طراحی شده اما گره کار این‌جاست که ظاهرا همه از جمله تماشاگران از همان ابتدا می‌دانند قاتل یا قاتلان کیستند و قتل چگونه اتفاق افتاده است اما ماجرا به‌نحو دیگری قرار است پیش برود.
اگر در ادبیات پلیسی بخواهیم این اثر را دسته‌بندی کنیم شاید بتوان آن را در زیرگونه‌ی «اتاق در بسته» قرار داد. زیرگونه‌ای که در چهارچوب آن شاهکارهایی حتی از زمان باستان خلق شده‌اند. مقدمه کتاب «بهترین داستان‎های کوتاه کارآگاهی، معمایی و ترس‌ناک» (سال 1929) به عنوان اولین «مجموعه آثار جنایی» در آمریکا، چهار داستان را به عنوان سرچشمه‎های این ژانر معرفی کرد؛ دو داستان از عهد عتیق از کتاب دانیال، متعلق به قرن چهارم تا اول پیش از میلاد، یک داستان از هرودوت از قرن پنجم قبل از میلاد و یکی از روایت‎ها از اسطوره هرکول. در همه موارد جنایت‌کاران می‌کوشند، شواهد برجای مانده را دست‌کاری می‌کند.
در نمایش «طناب» هم قاعده بر یک قتل بنا شده و قاتلان سعی می‌کنند دیگران را از عملشان منحرف کنند. جسد را در کمد میز جلوی کاناپه قرار می‌دهند و پدر مقتول، نامزدش و دیگر دوستان مشترکشان را دعوت می‌کنند تا روی همان میز شام بخورند. گره‌افکنی‌ها در جهت پنهان‌ماندن قتل از نگاه جست‌و‌جوگر دیگران پیش می‌رود اما در پایان مشخص می‌شود گره اصلی چیز دیگری بوده و کارگردان در ارائه گره‌گشایی نهایی کاملا موفق عمل کرده است.
بر خلاف رویه‌ معماهای اتاق دربسته، قاتل یا قاتلان امکان ورود به اتاق و یا خروج از آن را داشته‌اند اما کسی نمی‌دانسته که مقتول به آن‌جا آمده است و قاتل یا قاتلان با میل خودشان در خانه می‌مانند و خارج نمی‌شوند تا مهمانی یا همان گره‌گشایی نهایی را برگزار کنند. استفاده از فلش‌بک در پایان با نور فلش‌های متوالی تمهید جالبی است و طراحی‌های صحنه و لباس با در نظر گرفتن همه محدودیت‌هایی که وجود داشته از جمله دسترسی نداشتن به عمق صحنه و اجبار به استفاده از عرض، طراحی‌های منحصربه‌فرد و قابل تحسینی هستند که نشان‌دهنده واجد موضع بودن کارگردان و طراح صحنه و لباس نسبت به متن بوده است.
با همه این احوال وقتی یک داستان یا در مورد اخیر فیلمنامه قرار است ابتدا به نمایشنامه تبدیل و سپس روی صحنه اجرا شود، چه تغییراتی باید بکند؟ چه تهمیدات و امکاناتی در سینما وجود دارد که نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر از آن‌ها محروم هستند و یا بالعکس؛ چه تمهیداتی را می‌شود در نمایش به‌کار بست که در سینما امکان آن وجود ندارد؟
به‌طور قطع فردی که نمایش «طناب» را اقتباس کرده است باید از این پرسش‌ها کارش را آغاز می‌کرده تا نتیجه کار روی صحنه تاثیرگذار از آب دربیاید. برای پاسخ به این پرسش‌ها کافی‌ست تنها نگاهی به آثار هیچکاک بیندازیم تا ببینیم چه امکاناتی را به‌خدمت گرفته است تا به آن نتیجه عجیب در عنصر تعلیق دست یابد؛ اولین امکان در سینمای هیچکاک دکوپاژ و شکل تقطیع است.
پرسش اینجا کامل می‌شود که آیا در تئاتر هم می‌شود به دکوپاژ سینمایی رسید یا خیر؟ اگرچه پاسخ این پرسش در کلیت امر مثبت است اما به‌طور دقیق باید گفت تلاش کارگردان در رسیدن به تقطیع، برش و تاکید برای ایجاد تعلیق به‌نتیجه نرسیده است به این دلیل ساده که امکان اینسرت و نمایش نمای جزئی در تئاتر وجود ندارد یا اگر هم بشود با متمرکز کردن نور و یا تاکید ویژه بازیگر و یا حتی به‌واسطه طراحی میزانسن‌هایی خاص بشود این‌گونه تاکیدگذاری‌ها را انجام داد در این نمایش چنین اتفاقی نیفتاده است؛ اگرچه علی شادمان در برخی صحنه‌ها با ارائه بازی استیلیزه سعی کرده تا حدی به این شیوه کار را پیش ببرد (به‌عنوان مثال در لحظه بیرون کشیدن طناب از لای میزی که جسد درون آن قرار دارد) یا حتی آتیلا پسیانی و رامین ناصرنصیر اما کار بازیگر صرفا در این مسیر کافی نیست.
دومین امکانی که در سینما برای ایجاد تعلیق بسیار اهمیت دارد موسیقی فضاساز و آمبیانس است. از قضا کارگردان و طراح صدای نمایش سعی کرده‌اند در این امکان استفاده کنند اما در این مسیر به یک نکته بسیار ضروری توجه نکرده‌اند.
آن‌چه در سینما استفاده از آمبیانس را ممکن می‌سازد واقع‌نمایی مطلق است حال ‌آن ‌که تئاتر و به‌طور خاص نمایش «طناب» از قراردادهای فراوان استفاده می‌کند و میان صحنه و مخاطب قرارهایی می‌گذارد؛ به‌عنوان مثال وقتی بازیگران چیپس می‌خورند و می‌گویند «چه جوجه‌ی خوشمزه‌ای» تماشاگر می‌پذیرد و تا آخر آن را به‌عنوان جوجه قبول می‌کند اما در این حالت دیگر آمبیانس «هام» ایجاد تعلیق یا ترس نمی‌کند و این برای نمایش «طناب» مساله‌ای‌ بغرنج ا‌ست.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

همراهی و همگامی مردم در تدوین قوانین جدی گرفته نشده است

کتاب «شرح نهج‌البلاغه» رونمایی خواهد شد

عصر اطلاعات گمراه‌کننده؛ انقلابی در پروپاگاندا

نماینده ولی فقیه در امور حج: حجاج ایرانی پیش از هشتم محرم به کشور باز می گردند

پژوهشگران برای ارسال آثار به جشنواره فارابی تا نیمه مهر فرصت دارند

بررسی مشکلات حج امسال برای بازنگری در برنامه های سال آینده آغاز شد

پیشنهاد هنری برای پایتخت‌نشین‌ها

وزیر ارشاد: روند جشنواره تئاتر کوتاه ارسباران رو به رشد است

تقویت گردشگری فرهنگی و هنری زیر چتر موسیقی

اکران مجدد «در جستجوی فریده» در «هنر و تجربه»

رسانه‌ها برای ارتقای اثرگذاری به هوش مصنوعی بیشتر بپردازند

رنج قدسی در تشیع و یهودیت

سینمای صنعتی نیاز به حمایت‌های حاکمیتی دارد

جامعه پذیر کردن دانش‌آموزان روشی برای تحقق رونق تولید

نقشه جامع علمی کشور سهمیه‌های کنکور را ساماندهی می‌کند

«حذف مالیات بر ارزش افزوده در تولید آثار هنری» به صحن علنی مجلس رسید

زمان اختتامیه جشنواره تئاتر فجر تغییر کرد

طرح ساماندهی مدارس در دستور کار وزارت آموزش و پرورش قرار گرفت

شب موسیقی دوستی ایران و ‌چین برگزار شد

حُبّ خدا گریز از خسارت دنیا

دستور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی: نشریات بی‌کیفیت یارانه نمی‌گیرند

زمینه‌های توسعه مناسبات علمی و آموزشی ایران و تاجیکستان بررسی شد

مراسم عرفه در حرم بنیانگذار جمهوری اسلامی برگزار می شود

واریز پاداش پایان خدمت بازنشسته‌ها در مرداد و شهریور/اجرای رتبه‌بندی معلمان از اول مهر

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به استان گلستان سفر می‌کند

پذیرش دانشجو توسط دانشگاه‌ها براساس عدالت آموزشی باشد

تشکیل وزارت میراث فرهنگی و گردشگری و افزایش درآمدهای ارزی

چرا ادبیات کودک و نوجوان دغدغه نیست؟

درس‌هایی از ازدواج نمونه در اسلام/ آثار سازنده ازدواج

ایران و تاجیکستان بر گسترش همکاری‌ در حوزه گردشگری تاکید کردند

اهدای پرچم گنبد امام حسین (ع) به معاون فرهنگی قوه قضاییه

دومین جشنواره مداد قرمز برگزار می‌شود

سهروردی، فیلسوفی خردورز و متفکری خلاق

بیشترین پایان‌نامه تقلبی در دانشگاه‌های غیردولتی شناسایی شد

معلمان محدودیتی برای ادامه تحصیل در دانشگاه فرهنگیان ندارند

نگاهی به کنسرت‌های پاپ و سنتی در نیمه اول مرداد

آشوب روحی سیاه‌پوستی که در میان هم‌رنگانش نقاب سفید به صورت زد

وزارت فرهنگ، بیش از 9 میلیارد ریال کتاب می‌خرد

محدوده جغرافیایی مدارس؛ دردسر هرساله والدین

تخفیف ناچیز، اطلاع‌رسانی ناکافی؛ صبح کوتاه دولت کتاب در طرح تابستانه

مشاور وزیر در امور پاسداشت زبان فارسی منصوب شد

بررسی مسئله فرهنگ و واکاوی روزنامه نگاری نوین

دانش‌آموزان ایرانی در المپیاد جهانی ریاضی 6 مدال گرفتند

گردش انبوه پروانه های سفید پیرامون کعبه

حوزه مد و لباس، نیازمند نگاه حمایتی بویژه در بخش خصوصی است

حجاج ایرانی به غربت قبرستان ابوطالب پایان می دهند

سیاست سازمان حج شفاف سازی در ارائه خدمات به زائران است

نمایش «هیپولیت» در ایتالیا به صحنه می‌رود

ابوترابی‌فرد: برنامه‌های اثرگذار برای ترویج معروف‌ها، تدارک دیده شود

دو مرحله‌ای شدن کنکور بررسی می شود