راه ترقی

آخرين مطالب

تحلیلی حقوقی بر خویشاوندگرایی در مشاغل دولتی مقالات

تحلیلی حقوقی بر خویشاوندگرایی در مشاغل دولتی

  بزرگنمايي:

 راه ترقی- محمد مهاجری مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق : به عنوان پژوهشگر عرصه‌ حقوق عمومی این سوال در ذهنم متبادر شد که داشتن نسبت فامیلی اعم از نسبی، یعنی نسبت فامیلیِ خونی و سببی یعنی نسبت فامیلی در نتیجه‌ ازدواج با همسر، چه تاثیری در حق فرد برای اشتغال دارد؟ در جست‌وجوی نظام‌های حقوقی دیگر و مثلا در ایالات متحده‌ آمریکا مشاهده کردم که حدود 50 درصد مردم در یک نظرسنجی نسبت به دونالد ترامپ احساس می‌کنند که وی از خویشاوندان خود برای اداره‌ کشور استفاده می‌کند و همچنین می‌توان به رییس‌جمهوری کره جنوبی اشاره کرد که به خاطر به کارگیری خویشاوندان خود در نهایت دستگیر شد و بسیار جالب که بحثی در این خصوص مطرح شده است که خویشاوندگرایی یا نپوتیسم (Nepotism) باید هم در عرصه‌ استخدام خصوصی و هم در عرصه‌ استخدام دولتی محدود یا کنترل شود.

اصل حق بر اشتغال باید بر مبنای شایستگی فرد باشد و تخصصی که متناسب با یک شغل است، بایدجزو ملزومات و ضروریات تصدی یک شغل به حساب آید؛ برای مثال انتصاب یک شخص با مدرک جامعه‌شناسی به سمت معاون حقوقی نمی‌تواند امری بر مبنای شایسته‌سالاری تلقی شود یا انتصاب شخصی بدون سابقه اجرایی به ریاست یک سازمان نمی‌تواند یک انتصاب شایسته به حساب آید یا استخدام شخصی که رشته‌های مهندسی خوانده است به سمت مدیردفتری در یک دادگاه نمی‌تواند بر مبنای شایسته‌سالاری باشد.

بنابراین در استخدام باید در ابتدا «شایستگی» ملاک باشد و سپس «تخصص» که در هر مورد و نسبت به هر شغل، تخصص‌ها متفاوت هستند. زمانی که در انتصابات و استخدام‌ها، به یکی از این عوامل بی‌توجهی شود، جامعه احساس تبعیض ناروا خواهد کرد و در نتیجه احساس بی‌عدالتی افزایش پیدا خواهد کرد. حال سوال اینجاست اینکه فردی داماد یک مقام عالی‌رتبه یا فرزند یک مقام عالی باشد، باید از حق اشتغال خود محروم شود؟ طبعا پاسخ به این سوال منفی است و پر واضح است که این شخص نیز مثل سایر شهروندان از حق بر اشتغال بهره‌مند است و نمی‌توان نسبت فامیلی او با یک مقام عالی‌رتبه را دلیلی بر محدود‌کردن حق وی برشمرد؛ اما مساله‌ای که به نظر می‌رسد در نظام حقوقی ما امری شناخته‌شده نیست، مساله قواعد حقوقی‌ای است که باید از خویشاوندگرایی در استخدام‌ها جلوگیری کند؛ به نظر می‌رسد چنانچه نظام استخدام خصوصی نیز سامان یابد و از طریق آزمون به عمل آید و به صورت متمرکز باشد و نظارت‌های دولت و وزارت کار بر آن‌ها وجود داشته باشد، می‌توان حتی در یک فرض آرمان‌گرایانه این قواعد حقوقی را در نظام استخدام خصوصی نیز اجرایی و پیاده کرد.

به نظر می‌رسد که نمایندگان مجلس شورای اسلامی باید قانونی را با عنوان «قانون منع استخدام و انتصاب خویشاوندی» یا «قانون شرایط استخدام شایسته» تصویب کنند که در این قانون هرگونه انتصاب اشخاصی که نسبت خویشاوندی با مقامات عالی‌رتبه دارند، در سِمت‌های انتصابی ممنوع باشد و بایددر قوانین کلی استخدام نیز استخدام و انتصاب اشخاصی که تخصص آن‌ها هیچ‌گونه ارتباطی با شغل شان ندارد، نیز ممنوع باشد و مقام استخدام‌کننده یا منصوب‌کننده نیز باید با ضمانت اجرای مناسب و سختی مواجه شود تا این رویکرد از نظام حقوقی ایران به صورت کلی از بین برود.

در استخدام دولتی، مبنای نخست شایسته‌سالاری است که شخص باید طبق آزمون استخدامی شرایط ورود به یک شغل را داشته باشد و سپس تخصص مربوطه است که در عین وجود شایستگی‌های فردی، باید به لحاظ تخصص نیز بتواند این شغل را انجام بدهد و در سِمت‌های انتصابی نیز به نظر می‌رسد ضرورت نظارت بیشتر است و انتصابات مقامات باید بر مبنای تخصص و شایسته‌سالاری باشد. به عنوان راهکار می‌توان با اعلام فراخوان عمومی و انتشار اسامی درخواست‌کنندگان و با انجام مراحل مصاحبه و توجه به سوابق شغلی فرد، اقدام به انتصاب کرد که به نظر می‌رسد چنین انتصاباتی از انتصابات مبتنی بر مناسبات بسیار کارآمدتر و کارآتر باشند.

بنابراین اول نظام استخدامی جمهوری اسلامی ایران باید انتصاب خویشاوندی را جرم اعلام کند و اگر هم جرم تلقی نمی‌کند، باید تخلف مقام مافوق را محرز بداند و ضمانت اجرای مناسبی در انتصابات در نظر بگیرد و دوم باید در انتصاب مقامات شروط لازمی رعایت بشود، از جمله تخصص مرتبط شخص و سوابق شغلی و اجرایی مرتبط و همچنین استفاده از فراخوان‌های عمومی و انتصاب از میان این افراد و سوم اینکه باید دقت کرد که اگر چه یک فرد به جهت انتساب به یک مقام عالی‌رتبه نمی‌تواند بدون طی سلسله‌مراتب اداری و ارتقا به یک مقام انتصابی دست یابد؛ لیکن این شخص از حق بر اشتغال محروم نیست و می‌تواند از طریق آزمون‌های استخدامی به استخدام دولت درآید و با طی کردن مراحل مختلف به مقامات بالا نیز ارتقا و رشد یابد. آنچه در حال حاضر آفت نظام استخدامی و انتصابی ماست، «انتصابات یعنی منصوب‌کردن‌ها بر مبنای انتسابات یعنی نسبت‌های خویشاوندی است» و چون مقام عالی‌رتبه الزامی به اینکه فراخون عمومی صادر کند، ندارد و همچنین ممنوعیتی در خصوص استخدام خویشاوندان ندارد، طبیعتا این عمل را انجام می‌دهد و در بسیاری از موارد حتی ممکن است این شخص جزو خویشاوندان نیز نباشد، اما به لحاظ تخصص هیچ ارتباطی با انتصابی که صورت گرفته است ندارد؛ ضرورت وضع قاعده‌ حقوقی و تصویب یک قانون برای این مساله، امری واضح بوده و امید است که نمایندگان مجلس راهکارهایی اتخاذ کنند تا نظام استخدامی و انتصاب مسئولان به صورت سازمان‌یافته و قانونی انجام شود.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

کشف فسیل پنگوئنی به‌اندازه انسان

اقامت در هتل های 5 ستاره با بیت کوین

کودکان دارای بستگان مبتلا به افسردگی، 3 برابر بیشتر افسرده می شوند

دردسرهای کنکوری‌ها، پول بیشتر انتخاب رشته بهتر

سمن ها؛ موثرترین نهاد در مسیر پیوند مردم با دولت و بخش خصوصی

آسیب ها و پیامدهای ناشی از کودک همسری

گره کور جمعیت

کیودو ، رییس جمهوری آمریکا را هرج و مرج طلب توصیف کرد

حج، تمام اسلام است!

روز خبرنگار؛ دعوت به خبرنگاری بی‌لکنت

سهل و ممتنع یک انتخاب

نکاتی برای داشتن تغذیه مناسب در سفر

خون‌بندناف چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟

لوبلاگ: تحریم "ظریف" هزینه سنگینی برای واشنگتن دارد

چالش‌های خانواده‌ها در تربیت جنسی فرزندان

دانشمندان از 40 سال پیش، تغییرات اقلیمی را پیش‌بینی کرده بودند

به چه علت کاور پنجره های هواپیما هنگام تیک آف باید باز باشد؟

استرس چگونه موجب تغییر مغز می‌شود؟

استفاده از یادگیری ماشین برای ترجمه‌ زبان‌های فراموش شده

در ترکیه کدام حمام ترک را امتحان کنیم؟

آیا ساختمان‌های چوبی راه‌حل مشکل تغییرات اقلیمی هستند؟

شناسایی نوعی آنتی‌بیوتیک که می‌تواند موجب ناشنوایی شود

چرا گزارش سالیانه به مجلس خلاف قانون اساسی است؟

نکاتی چند درباره ائتلاف بازی غربی ها برای تنگه هرمز

سیری مکالمه‌های خصوصی کاربران را بدون اطلاع ضبط می‌کند

علت بیضی شکل بودن پنجره های هواپیما چیست؟

فناوری 5G چگونه خدمات درمانی را متحول می‌کند؟

صلاحیت فرزندآوری

مکمل‌هایی که به همه توصیه می‌شوند

هشدارِ جدی WHO در مورد مضرات سیگار الکترونیک

ناکامی طرح‌های «جمع‌آوری»

تحلیل روزنامه لبنانی از آینده روابط لندن و تهران در دوره جانسون

رژیم‌هایی که کبد چرب را تشدید می‌کنند

چگونه هنگامی که پروازمان تاخیر دارد، خود را سرگرم کنیم؟

نقشه و مسیریاب نشان چگونه سریع‌ترین مسیر را انتخاب می‌کند

دمار از روزگار زن درآوردن

وقتی اینترنت، عزیزتر از والدین می شود

افراد دارای معلولیت را دریابیم

علم تقلبی، تقلب علمی

تلگراف: انگلیس از آمریکا خواست از اظهارات تحریک آمیز اجتناب کند

گرفتار در قفس همرنگی با جماعت

کشف ارتباط بین بی‌اشتهایی و متابولیسم بدن

چگونه انتظارات بر ادراک تأثیر می‌گذارند؟

الزامات شرایط حساس

چرا نباید دریچه تهویه بالای سر مسافر در هواپیما را ببندیم؟

شورای نگهبان؛ تجلی بخش قانون در نهان خانه دموکراسی

زندگی در پرجمعیت‌ترین شهر بی‌آب جهان چگونه است؟

ارتباط احتمالی بین نوشیدنی‌های حاوی قند و سرطان

خال‌کوبی می کنم پس هستم!

میراث باستانی یمن در آستانه نابودی قرار دارد