راه ترقی

آخرين مطالب

تحلیلی حقوقی بر خویشاوندگرایی در مشاغل دولتی مقالات

تحلیلی حقوقی بر خویشاوندگرایی در مشاغل دولتی

  بزرگنمايي:

 راه ترقی- محمد مهاجری مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق : به عنوان پژوهشگر عرصه‌ حقوق عمومی این سوال در ذهنم متبادر شد که داشتن نسبت فامیلی اعم از نسبی، یعنی نسبت فامیلیِ خونی و سببی یعنی نسبت فامیلی در نتیجه‌ ازدواج با همسر، چه تاثیری در حق فرد برای اشتغال دارد؟ در جست‌وجوی نظام‌های حقوقی دیگر و مثلا در ایالات متحده‌ آمریکا مشاهده کردم که حدود 50 درصد مردم در یک نظرسنجی نسبت به دونالد ترامپ احساس می‌کنند که وی از خویشاوندان خود برای اداره‌ کشور استفاده می‌کند و همچنین می‌توان به رییس‌جمهوری کره جنوبی اشاره کرد که به خاطر به کارگیری خویشاوندان خود در نهایت دستگیر شد و بسیار جالب که بحثی در این خصوص مطرح شده است که خویشاوندگرایی یا نپوتیسم (Nepotism) باید هم در عرصه‌ استخدام خصوصی و هم در عرصه‌ استخدام دولتی محدود یا کنترل شود.

اصل حق بر اشتغال باید بر مبنای شایستگی فرد باشد و تخصصی که متناسب با یک شغل است، بایدجزو ملزومات و ضروریات تصدی یک شغل به حساب آید؛ برای مثال انتصاب یک شخص با مدرک جامعه‌شناسی به سمت معاون حقوقی نمی‌تواند امری بر مبنای شایسته‌سالاری تلقی شود یا انتصاب شخصی بدون سابقه اجرایی به ریاست یک سازمان نمی‌تواند یک انتصاب شایسته به حساب آید یا استخدام شخصی که رشته‌های مهندسی خوانده است به سمت مدیردفتری در یک دادگاه نمی‌تواند بر مبنای شایسته‌سالاری باشد.

بنابراین در استخدام باید در ابتدا «شایستگی» ملاک باشد و سپس «تخصص» که در هر مورد و نسبت به هر شغل، تخصص‌ها متفاوت هستند. زمانی که در انتصابات و استخدام‌ها، به یکی از این عوامل بی‌توجهی شود، جامعه احساس تبعیض ناروا خواهد کرد و در نتیجه احساس بی‌عدالتی افزایش پیدا خواهد کرد. حال سوال اینجاست اینکه فردی داماد یک مقام عالی‌رتبه یا فرزند یک مقام عالی باشد، باید از حق اشتغال خود محروم شود؟ طبعا پاسخ به این سوال منفی است و پر واضح است که این شخص نیز مثل سایر شهروندان از حق بر اشتغال بهره‌مند است و نمی‌توان نسبت فامیلی او با یک مقام عالی‌رتبه را دلیلی بر محدود‌کردن حق وی برشمرد؛ اما مساله‌ای که به نظر می‌رسد در نظام حقوقی ما امری شناخته‌شده نیست، مساله قواعد حقوقی‌ای است که باید از خویشاوندگرایی در استخدام‌ها جلوگیری کند؛ به نظر می‌رسد چنانچه نظام استخدام خصوصی نیز سامان یابد و از طریق آزمون به عمل آید و به صورت متمرکز باشد و نظارت‌های دولت و وزارت کار بر آن‌ها وجود داشته باشد، می‌توان حتی در یک فرض آرمان‌گرایانه این قواعد حقوقی را در نظام استخدام خصوصی نیز اجرایی و پیاده کرد.

به نظر می‌رسد که نمایندگان مجلس شورای اسلامی باید قانونی را با عنوان «قانون منع استخدام و انتصاب خویشاوندی» یا «قانون شرایط استخدام شایسته» تصویب کنند که در این قانون هرگونه انتصاب اشخاصی که نسبت خویشاوندی با مقامات عالی‌رتبه دارند، در سِمت‌های انتصابی ممنوع باشد و بایددر قوانین کلی استخدام نیز استخدام و انتصاب اشخاصی که تخصص آن‌ها هیچ‌گونه ارتباطی با شغل شان ندارد، نیز ممنوع باشد و مقام استخدام‌کننده یا منصوب‌کننده نیز باید با ضمانت اجرای مناسب و سختی مواجه شود تا این رویکرد از نظام حقوقی ایران به صورت کلی از بین برود.

در استخدام دولتی، مبنای نخست شایسته‌سالاری است که شخص باید طبق آزمون استخدامی شرایط ورود به یک شغل را داشته باشد و سپس تخصص مربوطه است که در عین وجود شایستگی‌های فردی، باید به لحاظ تخصص نیز بتواند این شغل را انجام بدهد و در سِمت‌های انتصابی نیز به نظر می‌رسد ضرورت نظارت بیشتر است و انتصابات مقامات باید بر مبنای تخصص و شایسته‌سالاری باشد. به عنوان راهکار می‌توان با اعلام فراخوان عمومی و انتشار اسامی درخواست‌کنندگان و با انجام مراحل مصاحبه و توجه به سوابق شغلی فرد، اقدام به انتصاب کرد که به نظر می‌رسد چنین انتصاباتی از انتصابات مبتنی بر مناسبات بسیار کارآمدتر و کارآتر باشند.

بنابراین اول نظام استخدامی جمهوری اسلامی ایران باید انتصاب خویشاوندی را جرم اعلام کند و اگر هم جرم تلقی نمی‌کند، باید تخلف مقام مافوق را محرز بداند و ضمانت اجرای مناسبی در انتصابات در نظر بگیرد و دوم باید در انتصاب مقامات شروط لازمی رعایت بشود، از جمله تخصص مرتبط شخص و سوابق شغلی و اجرایی مرتبط و همچنین استفاده از فراخوان‌های عمومی و انتصاب از میان این افراد و سوم اینکه باید دقت کرد که اگر چه یک فرد به جهت انتساب به یک مقام عالی‌رتبه نمی‌تواند بدون طی سلسله‌مراتب اداری و ارتقا به یک مقام انتصابی دست یابد؛ لیکن این شخص از حق بر اشتغال محروم نیست و می‌تواند از طریق آزمون‌های استخدامی به استخدام دولت درآید و با طی کردن مراحل مختلف به مقامات بالا نیز ارتقا و رشد یابد. آنچه در حال حاضر آفت نظام استخدامی و انتصابی ماست، «انتصابات یعنی منصوب‌کردن‌ها بر مبنای انتسابات یعنی نسبت‌های خویشاوندی است» و چون مقام عالی‌رتبه الزامی به اینکه فراخون عمومی صادر کند، ندارد و همچنین ممنوعیتی در خصوص استخدام خویشاوندان ندارد، طبیعتا این عمل را انجام می‌دهد و در بسیاری از موارد حتی ممکن است این شخص جزو خویشاوندان نیز نباشد، اما به لحاظ تخصص هیچ ارتباطی با انتصابی که صورت گرفته است ندارد؛ ضرورت وضع قاعده‌ حقوقی و تصویب یک قانون برای این مساله، امری واضح بوده و امید است که نمایندگان مجلس راهکارهایی اتخاذ کنند تا نظام استخدامی و انتصاب مسئولان به صورت سازمان‌یافته و قانونی انجام شود.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

ای ‌پس ازسوء القضا حسن القضا

دانشمندان به چگونگی ویرایش خاطرات نزدیک‌تر شده‌اند

دو عارضه مهم کمبود "یُد" / علایم کم‌کاری و پرکاری تیروئید

نقش چای در کاهش خطر سکته مغزی

ثواب صله رحم در قاب احادیث

روزگار سپری شده سحرخوانی

خاطرات حین خواب از طریق امواج مغزی تقویت می‌شوند

تشریح بزرگ‌ترین برنامه کنترل جمعیت تاریخ ایران

چرایی افزایش حشرات در استان تهران؛ از پروانه‌ها تا ملخ‌ها

قابلیت تکامل سلول‌های نابالغ به سلول‌های بنیادی

معرفی کتاب شیوه گرگ اثر جردن بلفورت

انقلاب علمی چین؛ بخش دوم: تحول آینده پاکستان و سریلانکا

فعالین سیاسی برای پیروزی در جنگ امید چه می گویند

لغو امتیاز تنباکو؛ ضربه سهمگین بر پیکره استعمار

ابداع روشی متفاوت برای نمک‌زدایی آب

تماشا کنید: رویای ثروتمندترین مرد جهان برای تسخیر فضا

موفقیت پژوهشگران در تولید انرژی برق از آسمان شب

هنگام اتصال به وای فای عمومی چه نکته‌هایی باید رعایت شود؟

هرآنچه باید در مورد هویت برند بدانید

گزارش مهم سازمان ملل: یک میلیون گونه جانوری در آستانه انقراض هستند

ایران و آمریکا در مقابل امتحانی سخت

سفر به زهره؛ داغ‌ترین سیاره منظومه شمسی

چگونه برندها مشهور می‌شوند؟

کشف جهش ژنتیکی جدیدی که موجب کاهش ترس و اضطراب می‌شود

سمپاشی علیه ملخ ها ، خوب یا بد

عواقب حذف سپرهای امنیتی برای کاربران

پیش‌بینی زمان مرگ با حس بویایی

ایمن سازی زنان معتاد با سرنگ حمایت های اجتماعی

تاریخچه ناگفته هوش مصنوعی؛ انسان‌هایی که ماشین‌های هوشمند را ساختند

بحران زیست‌محیطی؛ پیامد جنگل‌زدایی در کره شمالی

فوربس: خریداران عمده نفت ایران از تحریم های آمریکا پیروی نمی کنند

مصرف شیرینی تاثیر مثبتی بر خلق‌وخو ندارد

زیباترین منظره غروب خورشید را در کدام نقطه استانبول مشاهده کنیم؟

چرا در کشف سیارک‌های نزدیک زمین عملکرد ضعیفی داشته‌ایم؟

ارتباط چاقی با تفاوت‌های مورفولوژیکی مغز

چرا مبتلایان به آلرژی‌ فصلی دچار سردرد می‌شوند؟

سازمان جهانی بهداشت:ابتلا به مالاریا کاهش چشمگیری نیافته است

کودکان و چالش شماره‌های اضطراری

چه رمز عبوری بگذاریم که هک نشویم؟!

لایروبی سدها نیاز امروز، پشتوانه فردا

تاثیر ویتامین D بر توقف رشد سلول‌های سرطانی روده

ارتباط موثر؛ اولین قدم برای مراقبت از بیماران هموفیلی

طبقه متوسط در حال محو شدن است!

آمارهای «باروری نکاحی» و «بیکاری» دهه شصت و هفتادی‌ها

ساخت اولین ژنوم باکتریایی با استفاده از کامپیوتر

تکمیل پازل یک باتلاق

فرصت از دست رفته آمریکا در کمک‌رسانی به سیل‌زدگان ایرانی

تماس با طبیعت موجب کاهش سطح هورمون استرس می‌شود

دستکاری آب‌وهوا؛ آیا بارندگی‌های اخیر ایران عمدی است؟

تولید ابرگیاهان باکمک دانش نانو مواد